Dövizli İşlemlerde Korunma (Döviz Borçlu)
Ekonomide herhangi bir aktörün veya bir kişinin döviz cinsinden Haziran 2005 ‘de ödenmek üzere 250,000 dolar borcu bulunmaktadır. Dolar kurundaki yükseliş borçlu için risk oluşturmaktadır ve borçlu kendini dolar kuru seviyesindeki olası yükselişe karşı korumak istemektedir.
Borçlu Vadeli İşlemler Borsası’nda işlem görmekte olan “VOB-YTLDolar” sözleşmesinde işlem yapmak sureti ile kendini dolar kuru seviyesindeki yükselişe karşı koruyabilir. Bu durumda aşağıdaki işlemi gerçekleştirecektir.
Dolar Kurunun Yükseldiği Durum
Spot Kur = 1.3390 YTL
Borç YTL = 250,000 $ x 1.3390 = 334,750 YTL
Vadeli Kur = 1.4350 YTL
Sözleşme Çarpanı = 1,000 $
1 Sözleşme Büyüklüğü = 1,435 YTL
İşleme konu sözleşme sayısı = 334,750 YTL/ 1,435 YTL = 233.27 adet sözleşme
(tam sayı olarak 233 adet sözleşme)
Borçlu 233 adet Haziran 2005 vadeli “VOB-YTLDolar” sözleşmesini Vadeli İşlemler Borsası’nda 1,4350 YTL fiyatla alır.(uzun pozisyon alır)
Vade sonunda dolar kurunun yükselerek 1.7000 YTL’ye çıktığını varsayalım. Vade sonunda spot kur ile vadeli kur birbirine eşittir.
Haziran Ayında vade sonunda ;
Vadeli Piyasa’da
233 adet sözleşme maliyet (233 x 1.000 x 1.4350) = 334,355 YTL
233 adet sözleşme x 1.000 x 1.7000 (vade sonu) = 396,100 YTL
Kar 61,745 YTL
Spot Piyasa’da
Borcun YTL karşılığı 250,000 $ x 1.3390 = 334,750 YTL
Borcun Haziran 2005’deki değeri 250,000 $ x 1.7000 = 425,000 YTL
Zarar 90,250 YTL
Borçlu vadeli piyasada kar, spot piyasada ise zarar etmiştir. Toplam zararı 61,745 YTL – 90,250 YTL = 28,505 YTL’dir. Bununla birlikte borçlu, 1.4350 YTL’den vadeli piyasada dolar sözleşmesi alarak dolar kurunu 1.4350 YTL olarak sabitlemiştir. Zararı ise kuru 1.4350 YTL seviyesinde sabitlemesinin maliyetidir.
Korunma yapılmamış durum
250,000 * 1,7000 = 425,000 YTL
250,000 * 1,3390 = 334,750 YTL
Zarar = 90,250 YTL
Borçlu korunma yapmamış olsaydı; YTL kur farkından dolayı 90,250 YTL zarar edecekti. Korunma işlemi yaptığı durumda ise zararı 28,505 YTL olarak gerçekleşmiştir. Korunma işlemi nedeni ile borçlu, kur 1.7000 YTL’ye çıkmasına karşın 90,250 YTL – 28,505 YTL = 61,745 YTL daha az ödeme gerçekleştirmiştir.
Dolar Kurunun Düştüğü Durum
Spot Kur = 1.3390 YTL
Borç YTL = 250,000 $ x 1.3390 = 334,750 YTL
Vadeli Kur = 1.4350 YTL
Sözleşme Çarpanı = 1,000 $
1 Sözleşme Büyüklüğü = 1,435 YTL
İşleme konu sözleşme sayısı = 334,750 YTL/ 1,435 YTL = 233.27 adet sözleşme
(tam sayı olarak 233 adet sözleşme)
Borçlu 233 adet Haziran 2005 vadeli “VOB-YTLDolar” sözleşmesini Vadeli İşlemler Borsası’nda 1,4350 YTL fiyatla alır (uzun pozisyon alır)
Vade sonunda dolar kurunun düşerek 0.9780 YTL’ye gerilediğini varsayalım. Vade sonunda spot kur ile vadeli kur birbirine eşittir.
Vadeli Piyasa’da
233 adet sözleşme maliyet (233 x 1.000 x 1.4350) = 334,355 YTL
233 adet sözleşme x 1.000 x 0.9780 = 227,874 YTL
Zarar 106,481 YTL
Spot Piyasa’da
Borcun YTL karşılığı 250,000 $ x 1.3390 = 334,750 YTL
Borcun Haziran 2005’deki değeri 250,000 $ x 0.9780 = 244,500 YTL
Kar 90,250 YTL
Borçlu vadeli piyasada zarar, spot piyasada ise kar etmiştir. Toplam zararı 106,481 YTL – 90,250 YTL = 16,231 YTL’dir. Zarar etmesine karşın borçlu, 1.4350 YTL’den vadeli piyasada dolar sözleşmesi alarak dolar kurunu 1.4350 YTL olarak sabitlemiştir. Zararı ise kuru 1.4350 YTL seviyesinde sabitlemesinin maliyetidir.
Korunma yapılmamış durum
250,000 * 0.9780 = 244,500 YTL
250,000 * 1.3390 = 334,750 YTL
Kar = 90,250 YTL
Borçlu korunma yapmamış olsaydı; YTL kur farkından dolayı 90,250 YTL kar edecekti. Korunma işlemi yaptığı durumda ise zararı 16,231 YTL olarak gerçekleşmiştir. Korunma işlemi nedeni ile borçlu, kurun 0.9780 YTL’ye düşmesi ile 106,481 YTL – 90,250 YTL = 16,231 YTL daha fazla ödeme gerçekleştirmiştir.
Bununla birlikte borçlunun amacı böyle bir işlemde kar veya zarar elde etmek değil, 250,000 $ tutarındaki borcunu belli bir kur seviyesinden sabitlemektir.
